Linux açılarkən xəta mesajı görünür: səbəblər və ətraflı həll yolları

Linux işə düşərkən bəzən ekranda xəta mesajları görünür və sistem masaüstünə çatmadan dayanır. Bu mesajlar qorxuducu görünsə də, əslində problemin səbəbini tapmaq üçün ən vacib ipuclarıdır.

Bu məqalədə Linux-un açılışı zamanı görünən xətaların əsas səbəblərini və hər vəziyyət üçün addım-addım tətbiq oluna bilən həll yollarını izah edirik.

1. Sistemi düşünmədən dəfələrlə yenidən başlatmayın

Bir çox istifadəçi xəta gördükdə kompüteri təkrar-təkrar restart edir. Ancaq problem fayl sistemi və ya disk ilə bağlıdırsa, bu vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər.

Əvvəlcə bunları edin:

xəta mesajını tam qeyd edin
ekranın şəklini çəkin
açılışın hansı mərhələdə dayandığını müəyyən edin
son vaxtlar nə dəyişdirdiyinizi xatırlayın

Əgər xəta kernel yeniləməsindən sonra başlayıbsa, problem yeni kernel və ya sürücüdə ola bilər. Əgər elektrik kəsilibsə, fayl sistemi zədələnməsi daha ehtimallıdır.

2. Açılış zamanı görünən ümumi xəta növləri

GRUB və ya bootloader xətaları
fayl sistemi xətaları
kernel və ya initramfs problemləri
systemd xidmətlərinin başlamaması
GPU sürücüsü və ya görüntü problemləri
diskdə yerin dolması
diskin fiziki nasazlığı

Ümumi simptom eyni görünsə də, yəni Linux-un açılmaması, həll yolu xəta növündən asılı olaraq dəyişir.

3. Açılış loglarını detallı göstərin

Bir çox distributiv quiet splash istifadə edir və buna görə detallı mesajlar gizlədilir. Əsl səbəbi görmək üçün bu seçimi müvəqqəti olaraq GRUB-dan silmək faydalıdır.

Kompüteri yenidən başladın
Açılış zamanı Shift və ya Esc düyməsini bir neçə dəfə basın
GRUB-da açılış sətirini seçin və e düyməsini basın
quiet splash hissəsini silin
Ctrl + X ilə sistemi başladın

Bununla sistemin hansı mərhələdə dayandığını daha aydın görə bilərsiniz.

4. Əgər “grub rescue” və ya “no such partition” görünürsə

Əgər sistem açılan kimi grub rescue və ya “no such partition” kimi xəta göstərirsə, problem çox vaxt bootloader və ya bölmələrdə olur.

Ən çox rast gəlinən səbəblər:

bölmələrin dəyişdirilməsi
Windows dual boot zamanı açılış məlumatlarını üzərinə yazıb
EFI və ya /boot bölməsi zədələnib
GRUB konfiqurasiyası pozulub

Belə hallarda Live USB ilə açıb GRUB-u yenidən quraşdırmaq kömək edə bilər:

sudo mount /dev/sda2 /mnt
sudo mount /dev/sda1 /mnt/boot/efi   # yalnız UEFI sistemlər üçün

sudo mount --bind /dev /mnt/dev
sudo mount --bind /proc /mnt/proc
sudo mount --bind /sys /mnt/sys

sudo chroot /mnt
grub-install /dev/sda
update-grub
exit
sudo reboot

Qurğu adlarını öz sisteminizə uyğun dəyişin.

5. Əgər sistem emergency mode-a düşürsə

You are in emergency mode mesajı adətən sistemin bölmələri mount edərkən və ya əsas ayarları oxuyarkən ciddi problem aşkar etdiyini göstərir. Ən yayılmış səbəblərdən biri /etc/fstab faylındakı səhvdir.

Əvvəlcə loglara baxın:

journalctl -xb

Sonra fstab-ı yoxlayın:

cat /etc/fstab

Tez-tez rast gəlinən xətalar:

səhv UUID
mövcud olmayan mount point
fstab-da göstərilən xarici disk hazırda qoşulu deyil

Problem tapılsa, faylı redaktə edin:

nano /etc/fstab

Dəyişiklikdən sonra sistemi yenidən başladın.

6. Əgər xəta fsck və ya fayl sistemi ilə bağlıdırsa

fsck failed və ya UNEXPECTED INCONSISTENCY kimi mesajlar fayl sisteminin zədələndiyini göstərir. Bu, adətən elektrik kəsilməsi və ya məcburi söndürmədən sonra baş verir.

Ən təhlükəsiz yol Recovery Mode və ya Live USB-dən istifadə etməkdir:

sudo fsck -f /dev/sda1

fsck əmri aktiv şəkildə işləyən root bölməsində birbaşa icra edilməməlidir.

Diskin vəziyyətini də yoxlamaq faydalıdır:

sudo smartctl -a /dev/sda

Əgər SMART çoxlu səhv göstərirsə, ilk növbədə məlumatları ehtiyat nüsxəyə köçürmək lazımdır.

7. Əgər systemd xidmətləri uğursuz olursa

Bəzən kernel artıq açılıb, amma vacib bir xidmət başlaya bilmir və sistem tam yüklənmir. Bu halda aşağıdakı mesajlar görünə bilər:

Failed to start ...
Dependency failed for ...

Belə vəziyyətdə TTY-ə keçməyə çalışın:

Ctrl + Alt + F2

Daxil olduqdan sonra uğursuz xidmətləri yoxlayın:

systemctl --failed
journalctl -xb

Müəyyən bir xidmətin detalları üçün:

systemctl status NetworkManager
journalctl -u NetworkManager -b

Əgər problem yaradan xidmət kritik deyilsə, onu müvəqqəti dayandırıb sistemi yoxlamaq olar.

8. Əgər problem kernel və ya initramfs-dadırsa

Əgər problem kernel yeniləməsindən sonra başlayıbsa, yeni kernel və ya initramfs səbəb ola bilər. Bu halda GRUB-dan əvvəlki kernel ilə açılmağa çalışın:

GRUB-u açın
Advanced options seçin
Əvvəlki kernel versiyasını seçin

Əgər köhnə kernel ilə sistem açılırsa, initramfs-i yenidən yaratmaq olar:

sudo update-initramfs -u

9. Əgər problem GPU sürücüsüdürsə

Bəzən Linux əslində artıq açılıb, amma qrafik mühit GPU sürücüsü səbəbindən görünmür. Bu, xüsusilə NVIDIA yeniləmələrindən sonra tez-tez olur.

GRUB-da müvəqqəti olaraq nomodeset əlavə edin:

linux /boot/vmlinuz ... quiet splash nomodeset

Əgər sistem bu şəkildə açılırsa, problem böyük ehtimalla qrafik sürücüsündədir. Sonra uyğun sürücünü yenidən quraşdırmaq lazımdır.

10. Diskdə yerin dolmasını unutmayın

Bəzən səbəb çox sadə olur: root bölməsi və ya /boot tam dolub. Belə olduqda yeniləmələr uğursuz olur və növbəti açılışda problem yaranır.

Yeri yoxlayın:

df -h

Əgər disk demək olar doludursa, keş və köhnə paketləri təmizləyin:

sudo apt clean
sudo apt autoremove

Köhnə kernel fayllarını və böyük log fayllarını da silmək lazım gələ bilər.

11. Heç nə kömək etmirsə, əvvəlcə məlumatları ehtiyat nüsxəyə köçürün

Əgər TTY, Recovery Mode və ya adi bərpa üsulları kömək etmirsə, Live USB ilə açıb vacib faylları əvvəlcə ehtiyat nüsxəyə köçürmək daha təhlükəsizdir. Xüsusilə diskdə fiziki nasazlıq ehtimalı varsa, bu addım daha vacibdir.

Live USB vasitəsilə siz:

vacib faylları köçürə bilərsiniz
fsck işlədə bilərsiniz
GRUB-u yenidən quraşdıra bilərsiniz
konfiqurasiya fayllarını yoxlaya bilərsiniz
diskin vəziyyətini dəyərləndirə bilərsiniz

Xülasə

Linux açılarkən xəta mesajının görünməsi, sistemin mütləq yenidən quraşdırılmalı olduğu anlamına gəlmir. Bir çox hallarda xəta diqqətlə oxunarsa və problem addım-addım araşdırılarsa, həll tapmaq mümkündür.

xəta mesajını qeyd edin
detallı açılış loglarını göstərin
TTY, Recovery Mode və ya Live USB istifadə edin
GRUB, fayl sistemi, xidmətlər, kernel, sürücülər və disk yerini yoxlayın
disk nasazlığından şübhələnirsinizsə, əvvəlcə məlumatları qoruyun

Ən vacib məqam, düşünmədən yenidən quraşdırmamaq, əksinə xəta mesajından istifadə edərək əsl səbəbi tapmaqdır.