Linux wyświetla komunikat o błędzie podczas uruchamiania: przyczyny i szczegółowe rozwiązania

Podczas uruchamiania Linuxa czasami na ekranie pojawiają się komunikaty o błędzie, a system zatrzymuje się jeszcze przed załadowaniem pulpitu. Choć takie komunikaty mogą wyglądać groźnie, bardzo często są najważniejszą wskazówką prowadzącą do prawdziwej przyczyny problemu.

W tym artykule szczegółowo omawiamy najczęstsze przyczyny błędów startowych Linuxa i kroki, które można wykonać, aby je naprawić.

1. Nie restartuj komputera w kółko bez sprawdzenia błędu

Wielu użytkowników reaguje na błąd podczas uruchamiania tym, że kilka razy z rzędu restartuje komputer. Jeśli jednak problem dotyczy systemu plików albo dysku, może to tylko pogorszyć sytuację.

Lepiej najpierw zrobić następujące rzeczy:

zapisać dokładną treść błędu
zrobić zdjęcie ekranu
sprawdzić, na którym etapie uruchamianie się zatrzymuje
przypomnieć sobie ostatnie zmiany w systemie

Jeśli problem pojawił się po aktualizacji, przyczyna może leżeć w jądrze lub sterownikach. Jeśli wcześniej nastąpił zanik zasilania, bardziej prawdopodobne jest uszkodzenie systemu plików.

2. Najczęstsze rodzaje błędów przy starcie

błędy GRUB-a lub bootloadera
błędy systemu plików
problemy z kernelem lub initramfs
nieudane uruchamianie usług systemd
problemy ze sterownikiem GPU lub z wyświetlaniem obrazu
brak miejsca na dysku
fizyczna awaria dysku

Choć ogólny objaw jest ten sam, czyli Linux się nie uruchamia, rozwiązanie zależy od rodzaju błędu.

3. Włącz wyświetlanie szczegółowych komunikatów startowych

Wiele dystrybucji ukrywa szczegółowe komunikaty przy pomocy quiet splash. Aby zobaczyć rzeczywistą przyczynę, warto tymczasowo usunąć ten parametr w GRUB-ie.

Uruchom komputer ponownie
Zaraz po włączeniu naciskaj kilka razy Shift lub Esc
W GRUB-ie wybierz wpis startowy i naciśnij e
Usuń quiet splash
Uruchom system klawiszami Ctrl + X

Dzięki temu łatwiej zobaczysz, w którym miejscu start systemu się zatrzymuje.

4. Jeśli pojawia się “grub rescue” albo “no such partition”

Jeśli zaraz po włączeniu pojawia się grub rescue albo komunikat typu “no such partition”, problem zwykle dotyczy bootloadera albo struktury partycji.

Najczęstsze przyczyny:

partycje zostały zmienione lub przesunięte
Windows w konfiguracji dual boot nadpisał informacje rozruchowe
partycja EFI albo /boot jest uszkodzona
konfiguracja GRUB-a została uszkodzona

W wielu przypadkach pomaga uruchomienie z Live USB i ponowna instalacja GRUB-a:

sudo mount /dev/sda2 /mnt
sudo mount /dev/sda1 /mnt/boot/efi   # tylko dla systemów UEFI

sudo mount --bind /dev /mnt/dev
sudo mount --bind /proc /mnt/proc
sudo mount --bind /sys /mnt/sys

sudo chroot /mnt
grub-install /dev/sda
update-grub
exit
sudo reboot

Nazwy urządzeń należy dopasować do własnego systemu.

5. Jeśli system przechodzi do emergency mode

Komunikat You are in emergency mode zwykle oznacza, że system wykrył poważny problem podczas montowania partycji albo odczytywania ważnych ustawień. Bardzo częstą przyczyną jest błąd w pliku /etc/fstab.

Najpierw sprawdź logi:

journalctl -xb

Następnie obejrzyj zawartość fstab:

cat /etc/fstab

Typowe błędy:

nieprawidłowy UUID
nieistniejący punkt montowania
dysk zewnętrzny wpisany w fstab, ale niepodłączony

Jeśli znajdziesz problem, popraw plik:

nano /etc/fstab

Po zmianach uruchom system ponownie.

6. Jeśli błąd dotyczy fsck albo systemu plików

Komunikaty takie jak fsck failed albo UNEXPECTED INCONSISTENCY zwykle wskazują na uszkodzenie systemu plików. Często dzieje się to po zaniku zasilania albo wymuszonym wyłączeniu komputera.

Najbezpieczniej przeprowadzić kontrolę z Recovery Mode albo z Live USB:

sudo fsck -f /dev/sda1

Nie należy uruchamiać fsck na aktywnej partycji root, która jest już zamontowana.

Warto też sprawdzić stan dysku:

sudo smartctl -a /dev/sda

Jeśli SMART pokazuje dużo błędów, najpierw należy zabezpieczyć ważne dane.

7. Jeśli zawodzą usługi systemd

Czasami jądro Linuxa już się uruchomiło, ale ważna usługa nie może wystartować i przez to cały system nie kończy rozruchu. Wtedy często pojawiają się komunikaty typu:

Failed to start ...
Dependency failed for ...

W takiej sytuacji spróbuj przejść do TTY:

Ctrl + Alt + F2

Po zalogowaniu sprawdź usługi, które się nie uruchomiły:

systemctl --failed
journalctl -xb

Dla konkretnej usługi:

systemctl status NetworkManager
journalctl -u NetworkManager -b

Jeśli problematyczna usługa nie jest krytyczna, można ją tymczasowo wyłączyć, aby sprawdzić, czy system pójdzie dalej.

8. Jeśli problem dotyczy kernela albo initramfs

Jeśli błąd pojawił się po aktualizacji kernela, przyczyną może być nowa wersja jądra albo initramfs. W takim przypadku spróbuj uruchomić starsze jądro z poziomu GRUB-a:

Otwórz GRUB
Wybierz Advanced options
Uruchom starszą wersję kernela

Jeśli to działa, można odbudować initramfs:

sudo update-initramfs -u

9. Jeśli winny jest sterownik GPU

Czasami Linux faktycznie już się uruchomił, ale środowisko graficzne nie pojawia się z powodu problemu ze sterownikiem GPU. Dzieje się to szczególnie często po aktualizacjach NVIDIA.

Spróbuj tymczasowo dodać nomodeset w GRUB-ie:

linux /boot/vmlinuz ... quiet splash nomodeset

Jeśli system startuje w ten sposób, bardzo mocno wskazuje to na problem ze sterownikiem graficznym. Wtedy można przeinstalować sterownik.

10. Nie zapomnij sprawdzić wolnego miejsca na dysku

Czasami prawdziwa przyczyna jest bardzo prosta: partycja root albo /boot jest całkowicie zapełniona. Wtedy aktualizacje kończą się błędami, a kolejne uruchomienie systemu może się nie udać.

Sprawdź miejsce poleceniem:

df -h

Jeśli miejsca prawie nie ma, wyczyść cache i stare pakiety:

sudo apt clean
sudo apt autoremove

Może być też konieczne usunięcie starych jąder i dużych plików logów.

11. Jeśli nic nie pomaga, najpierw zrób kopię danych

Jeśli TTY, Recovery Mode i typowe metody naprawy nie pomagają, najbezpieczniej uruchomić system z Live USB i najpierw skopiować ważne pliki. Jest to jeszcze ważniejsze, jeśli podejrzewasz fizyczną awarię dysku.

Z poziomu Live USB możesz:

skopiować ważne pliki
uruchomić fsck
przeinstalować GRUB-a
sprawdzić pliki konfiguracyjne
ocenić stan dysku

Podsumowanie

To, że Linux pokazuje błąd podczas uruchamiania, nie oznacza automatycznie, że trzeba od razu przeinstalować cały system. W wielu przypadkach problem da się rozwiązać, jeśli dokładnie odczytasz komunikat i krok po kroku sprawdzisz przyczynę.

zapisz dokładny komunikat błędu
włącz szczegółowe komunikaty startowe
użyj TTY, Recovery Mode albo Live USB
sprawdź GRUB, system plików, usługi, kernel, sterowniki i wolne miejsce
jeśli podejrzewasz awarię dysku, najpierw zabezpiecz dane

Najważniejsze jest to, aby nie przeinstalowywać systemu na ślepo, lecz potraktować komunikat o błędzie jako wskazówkę do znalezienia prawdziwej przyczyny.